E-Belediye | Mayıs-Haziran 2022 | Sayı: 99

makale hassas yet n artmasına veya azalmasına sebep olur. Gözenekler dolayısıyla geç rgenl ğ fazla olan kayaçların bulunduğu yerlerde sızmanın fazlaca meydana gelmes , yüzeysel akışın azalmasına, dolayısıyla sel ş ddet n n ve r sk n n de azalmasına ves le olur. Geç r ms z kayaçların olduğu yerlerde se, yağışlardan ve kar er meler nden kaynaklanan suların çok büyük b r kısmı yüzeysel akışa geçeceğ ç n sel vakası daha sık ve ş ddetl görülür. Toprağın bünyes ve yapısına bağlı olan sızdırma kapas tes de sel had - ses bakımından büyük önem taşır. Gözenekl l ğ fazla, organ k madde bakımından zeng n toprakların sızdırma kapas tes yüksekt r. Sızma, toprak doygun hale gelene kadar devam eder. Bundan sonra yağışlardan kaynaklanan sular yüzeysel akışa geçer ve sel had ses meydana gel r. Sızma kapas tes nden az olan yağışlar, yüzeysel akışa geçemez. Ayrıca, yağıştan öncek toprak nem n n yüksek olması toprağın emme kab l yet n azaltarak yüzeysel akışı hızlandırmaktadır. Buna mukab l toprak nem n n azaldığı yerlerde, sızma artar, sel r sk daha azalır. Dolayısıyla sızma oranı artmakta ve sel r sk azalmaktadır. Buna karşılık b tk örtüsü yönünden fak r olan yerlerde özell kle sağanak yağışların hemen ardından sellere daha sık rastlanmaktadır. törler sayab l r z. Orman ve Su İşler Bakanlığı Meteoroloj İşler Genel Müdürlüğü ver ler ne göre Türk ye’de sel olayının mevs msel dağılımı değerlend r ld ğ nde, en fazla yaz mevs m nde gerçekleşt ğ n görmektey z. Özell kle şeh r ve yerleş m merkezler nde sel felaket yaşanması durumunda eleşt r ler öncel kle beled yelere yönelt lmekte, alt yapı yeters zl ğ en öneml sebep olarak göster lmekted r. Bu eleşt r ye katılmakla b rl kte temel sorunun alt yapı yeters zl ğ nden kaynaklanmadığının, tek sorumlunun da beled yeler olamayacağının b l nmes nde fayda var. Sel ve taşkının nedenler ne l şk n devlet n lg l kurumlarının hazırladığı raporlar ncelend ğ nde bu husus daha y anlaşılacaktır. Öncel kle sel ve taşkınların en öneml neden toprak, su ve b tk denges n n bozulmasıdır. Orman ve Su İşler Bakanlığı 20132017 yılları arası hazırlanan Yukarı Havza Sel Kontrolü Eylem Planın’da sel oluşumuna etk l olan faktörler aşağıda yer aldığı şek lde açıklanmaktadır. İkl m Sıcaklıkta meydana gelen an yükselmeler, özell kle lkbahar dönem nde b r yandan buharlaşmanın artmasına b r yandan da kar ve buz er meler ne sebep olur. Böylece kısa zamanda ortaya çıkan büyük su kütleler , an seller n meydana gelmes nde öneml b r etkend r. Bu bakımdan yağış ve sıcaklık değerler ndek an ve olağan dışı artışlar sel oluşumuna yol açan had seler n başında gelmekted r. B tk Örtüsü B tk örtüsü yönünden zeng n olan yerlerde, özell kle ormanlarla kaplı alanlarda toprak, daha gözenekl d r. Bu topraklar organ k madde yönünden zeng nd r. Organ k madde, ağaç dalları ve yapraklar yağışın toprağa an n ş n engeller. B tk gövdeler se, yüzeysel akışın hızını azaltır. Dolayısıyla sızma oranı artmakta ve sel r sk azalmaktadır. Buna karşılık b tk örtüsü yönünden fak r olan yerlerde özell kle sağanak yağışların hemen ardından sellere daha sık rastlanmaktadır. İnsan Tes rler İnsanların teknoloj k, sosyo-ekonom k ve kültürel etk nl kler n n sel n afete dönüşmes nde ve kend s ne zarar vereb lecek hale gelmes nde çok öneml rolü vardır. İnsanların çeş tl faal yetler ç n sele hassas alanları terc h etmeler , sel n afete dönüşmes ne sebep olmaktadır. Üst havzalarda yapılan yerleşmeler, yanlış araz kullanımları, mera alanlarının plansız ve yoğun kullanılması, havzada yüzeysel akışa geçen su m ktarını artırarak sel ve taşkınların oluşmasına sebep olmaktadır. Yanlış yerleş m merkezler , dere yataklarına yapılan b nalar, tes sler can ve mal kaybını artıran sebeplerdend r. Jeoloj k Yapı ve Toprak Özell kler B r havzadak kayaçların c nsler , geç rgenl k ve aşınmaya karşı gösterd kler d rençler le havzanın şekl , yüksekl ğ ve eğ m özell kler , dağların uzanışı ve bakı özell kler , drenaj şartları g b daha b rçok özell k, sele karşı 23 Mayıs/Haziran 2022 • e-Belediye

RkJQdWJsaXNoZXIy OTEzMQ==